Sửa đổi Nghị định 24: Kịch bản, tác động thị trường vàng 2026

Thị trường vàng Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa của những thay đổi lớn khi Ngân hàng Nhà nước (SBV) cùng các cơ quan chức năng ráo riết xem xét các phương án sửa đổi Nghị định 24/2012/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh vàng. Sự cấp thiết của việc sửa đổi Nghị định 24 này không chỉ xuất phát từ thực tiễn thị trường nội địa với những biến động giá khó lường, mà còn nhằm đưa thị trường vàng trong nước hội nhập sâu hơn với thế giới, đảm bảo sự minh bạch và hiệu quả hơn.

Bối cảnh và Lý do cấp thiết sửa đổi Nghị định 24/2012/NĐ-CP

Nghị định 24/2012/NĐ-CP được ban hành với mục tiêu quan trọng là chống "vàng hóa" nền kinh tế, ổn định thị trường và tiền tệ. Sau hơn một thập kỷ áp dụng, Nghị định này đã đạt được những thành tựu nhất định trong việc kiểm soát tình trạng người dân đổ xô tích trữ vàng, giảm bớt áp lực lên tỷ giá và thị trường ngoại hối. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của kinh tế và hội nhập quốc tế, những hạn chế của Nghị định 24 ngày càng bộc lộ rõ rệt, đặc biệt là trong giai đoạn thị trường vàng thế giới biến động mạnh gần đây.

Lý do cấp thiết nhất chính là tình trạng chênh lệch giá vàng miếng SJC với giá vàng thế giới và các loại vàng khác trong nước. Có những thời điểm, mức chênh lệch này lên tới khoảng 17-20 triệu đồng/lượng, thậm chí cao hơn, gây ra nhiều hệ lụy tiêu cực. Mức chênh lệch lớn không chỉ khiến người tiêu dùng và nhà đầu tư trong nước chịu thiệt thòi mà còn tạo động lực cho các hoạt động buôn lậu vàng qua biên giới, gây thất thoát ngoại tệ và khó khăn cho công tác quản lý của cơ quan chức năng. Về bản chất, việc chênh lệch này xuất phát từ cơ chế hạn chế nhập khẩu vàng nguyên liệu và sự độc quyền trong sản xuất vàng miếng SJC, dẫn đến nguồn cung vàng miếng SJC không đáp ứng kịp nhu cầu thị trường khi có biến động lớn về giá. Mặc dù SBV đã có những đợt đấu thầu vàng nhằm tăng nguồn cung, song các biện pháp này vẫn chưa thể giải quyết triệt để gốc rễ của vấn đề. Thị trường nội địa vẫn còn hiện tượng "vàng hóa cục bộ" khi người dân vẫn có xu hướng tích trữ vàng miếng SJC như một kênh trú ẩn an toàn, thay vì các kênh đầu tư chính thức khác.

Các Kịch bản Đề xuất Sửa đổi Chính sách Quản lý Vàng

Hiện tại, có một số kịch bản chính đang được thảo luận để sửa đổi Nghị định 24, tập trung vào việc nới lỏng hoặc thay đổi cơ chế quản lý nhập khẩu và kinh doanh vàng miếng:

- Kịch bản 1: Giữ nguyên nguyên tắc độc quyền SJC nhưng bổ sung cơ chế nhập khẩu linh hoạt. Theo kịch bản này, Ngân hàng Nhà nước vẫn duy trì vai trò quản lý độc quyền đối với hoạt động sản xuất vàng miếng SJC để ổn định thị trường. Tuy nhiên, SBV sẽ được trao quyền chủ động hơn trong việc cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu khi cần thiết, đặc biệt là khi chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới vượt ngưỡng cho phép hoặc khi thị trường có dấu hiệu khan hiếm nguồn cung. Cơ chế nhập khẩu này có thể thông qua hình thức đấu thầu, hoặc cho phép một số tổ chức tín dụng/doanh nghiệp đủ điều kiện tham gia nhập khẩu dưới sự giám sát chặt chẽ của SBV. Mục tiêu chính là can thiệp kịp thời để thu hẹp khoảng cách giá, giảm thiểu các hoạt động buôn lậu và bình ổn tâm lý thị trường.

- Kịch bản 2: Bỏ độc quyền SJC, cho phép nhiều thương hiệu sản xuất vàng miếng. Đây là một kịch bản mang tính đột phá hơn, đề xuất xóa bỏ vị thế độc quyền của vàng miếng SJC. Thay vào đó, SBV sẽ thiết lập các tiêu chuẩn chất lượng và quy định cụ thể để cấp phép cho nhiều doanh nghiệp đủ điều kiện (về vốn, công nghệ, kinh nghiệm) được sản xuất và kinh doanh vàng miếng. Các doanh nghiệp này sẽ phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về quản lý nguồn gốc, chất lượng và minh bạch hóa giao dịch. Lợi ích của kịch bản này là tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh, thúc đẩy đa dạng hóa sản phẩm vàng miếng và giảm giá do cung cầu được điều tiết tốt hơn bởi nhiều nhà cung cấp.

- Kịch bản 3: Mở rộng hoạt động nhập khẩu vàng nguyên liệu cho các doanh nghiệp đủ điều kiện. Thay vì chỉ SBV hoặc một số đơn vị được chỉ định nhập khẩu, kịch bản này đề xuất mở rộng quyền nhập khẩu vàng nguyên liệu cho các doanh nghiệp kinh doanh vàng có năng lực, tuân thủ các quy định về quản lý ngoại hối và báo cáo. Điều này sẽ giúp tăng nguồn cung vàng nguyên liệu cho ngành sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ và cả vàng miếng (nếu kịch bản 2 được áp dụng). Việc mở rộng nhập khẩu cần đi kèm với các biện pháp quản lý chặt chẽ để tránh tình trạng nhập lậu núp bóng, gây áp lực lên cán cân thanh toán và tỷ giá. Mục tiêu là phục vụ nhu cầu sản xuất, kinh doanh thực chất, thay vì tích trữ.

Phân tích Tác động Tiềm năng của Từng Kịch bản đến Thị trường Vàng

Mỗi kịch bản sửa đổi đều mang lại những tác động riêng biệt đến giá vàng trong nước, nguồn cung, cầu và tâm lý thị trường:

- Với Kịch bản 1 (Giữ độc quyền SJC, tăng nhập khẩu linh hoạt): Tác động tích cực nhất là khả năng thu hẹp nhanh chóng chênh lệch giá vàng SJC và giá vàng thế giới. Khi SBV chủ động tăng nguồn cung thông qua nhập khẩu, áp lực khan hiếm vàng miếng SJC sẽ giảm, kéo giá SJC xuống gần hơn với giá quốc tế. Nguồn cung vàng miếng SJC sẽ được cải thiện, đáp ứng tốt hơn nhu cầu thị trường. Điều này giúp bình ổn tâm lý nhà đầu tư, giảm bớt lo ngại về rủi ro chênh lệch giá. Tuy nhiên, kịch bản này vẫn giữ nguyên cơ chế độc quyền, có thể chưa khuyến khích được sự cạnh tranh và sáng tạo trong thị trường vàng miếng.

- Với Kịch bản 2 (Bỏ độc quyền SJC, đa dạng hóa thương hiệu): Đây là kịch bản có tiềm năng nhất trong việc tạo ra một thị trường vàng miếng minh bạch và cạnh tranh hơn. Giá vàng miếng trong nước nói chung và SJC nói riêng có thể sẽ giảm mạnh khi nguồn cung được đa dạng hóa từ nhiều nhà sản xuất. Mức chênh lệch với giá thế giới dự kiến sẽ giảm đáng kể, tiến tới mức hợp lý (ví dụ, chỉ còn khoảng vài trăm nghìn đến 1 triệu đồng/lượng cho chi phí gia công, vận chuyển). Nguồn cung sẽ dồi dào hơn, đáp ứng linh hoạt theo nhu cầu thị trường. Điều này cũng thúc đẩy các doanh nghiệp nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ để cạnh tranh. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi cần có lộ trình rõ ràng để tránh gây xáo trộn, và cần có cơ chế giám sát chặt chẽ để đảm bảo chất lượng vàng miếng từ các thương hiệu mới.

- Với Kịch bản 3 (Mở rộng nhập khẩu vàng nguyên liệu cho doanh nghiệp): Kịch bản này sẽ có tác động tích cực đến nguồn cung vàng nguyên liệu cho ngành chế tác vàng trang sức, mỹ nghệ. Giá vàng trang sức có thể ổn định hơn hoặc thậm chí giảm nhẹ do nguồn nguyên liệu dồi dào. Đối với vàng miếng, nếu đi kèm với kịch bản 2, nó sẽ hỗ trợ rất lớn cho việc tăng nguồn cung. Tuy nhiên, nếu độc lập, tác động trực tiếp lên giá vàng miếng SJC có thể không lớn bằng kịch bản 1 hoặc 2. Rủi ro chính là việc quản lý nhập khẩu để tránh lạm dụng, gây áp lực lên cán cân thanh toán và tỷ giá hối đoái.

Những Thay đổi dự kiến đối với Quyền và Nghĩa vụ của Nhà đầu tư/Tổ chức Kinh doanh Vàng

Những sửa đổi trong Nghị định 24 sẽ mang lại những thay đổi đáng kể cho cả nhà đầu tư cá nhân và các tổ chức kinh doanh vàng:

• Đối với Nhà đầu tư cá nhân:
• Cơ hội: Nhà đầu tư có thể tiếp cận với nguồn cung vàng đa dạng hơn (trong trường hợp bỏ độc quyền SJC), với mức giá sát hơn với giá thế giới, giảm thiểu rủi ro chênh lệch giá. Các kênh giao dịch có thể trở nên minh bạch và chính thức hơn, giảm thiểu rủi ro khi mua bán ngoài luồng. Có thể có nhiều lựa chọn sản phẩm vàng hơn ngoài SJC để tích trữ hoặc đầu tư.
• Nghĩa vụ/Thận trọng: Cần tìm hiểu kỹ về các thương hiệu vàng miếng mới (nếu có) để đảm bảo chất lượng và uy tín. Khả năng giá vàng SJC không còn ở mức cao vượt trội sẽ đòi hỏi nhà đầu tư cần đánh giá lại chiến lược tích trữ vàng miếng SJC như một tài sản có giá trị đặc biệt cao. Việc quản lý tài sản vàng sẽ đòi hỏi sự cẩn trọng hơn trong việc lựa chọn kênh mua bán chính thức.

• Đối với Tổ chức kinh doanh vàng:
• Cơ hội: Các doanh nghiệp có thể có cơ hội tham gia vào chuỗi sản xuất, kinh doanh vàng miếng (nếu bỏ độc quyền SJC) hoặc nhập khẩu vàng nguyên liệu. Điều này mở rộng quy mô thị trường, tạo ra cơ hội kinh doanh mới và tăng doanh thu. Các doanh nghiệp sẽ có điều kiện phát triển sản phẩm, dịch vụ đa dạng hơn để cạnh tranh.
• Nghĩa vụ/Thách thức: Các quy định về cấp phép, điều kiện kinh doanh, báo cáo và giám sát sẽ chặt chẽ hơn để đảm bảo tính minh bạch và an toàn của thị trường. Áp lực cạnh tranh sẽ tăng cao, đòi hỏi các doanh nghiệp phải nâng cao năng lực quản trị, công nghệ và tuân thủ. Các chi phí tuân thủ quy định mới có thể tăng lên. Việc duy trì chất lượng sản phẩm và uy tín thương hiệu sẽ là yếu tố then chốt để tồn tại và phát triển.

Lộ trình và Thời gian dự kiến áp dụng các Sửa đổi

Hiện tại, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã tổ chức nhiều cuộc họp, lấy ý kiến từ các bộ, ngành, chuyên gia và doanh nghiệp về việc sửa đổi Nghị định 24. Các phương án sửa đổi đang trong quá trình hoàn thiện để trình lên cấp có thẩm quyền xem xét. Dự kiến, các đề xuất sửa đổi sẽ được trình Chính phủ xem xét trong năm 2024. Tuy nhiên, việc ban hành và áp dụng chính thức có thể cần thêm thời gian để hoàn thiện các văn bản hướng dẫn chi tiết và chuẩn bị cơ sở hạ tầng thị trường. Lộ trình cụ thể và thời gian biểu chi tiết sẽ phụ thuộc vào mức độ phức tạp của các thay đổi được thông qua, cũng như quy trình lập pháp của Việt Nam. Một quá trình chuyển đổi có thể kéo dài vài tháng đến một năm hoặc hơn để thị trường và các chủ thể kịp thời thích nghi.

Rủi ro và Cơ hội cho Thị trường Vàng Việt Nam sau khi Chính sách được Điều chỉnh

Bất kỳ sự thay đổi lớn nào trong chính sách cũng mang theo cả rủi ro và cơ hội cho thị trường:

• Rủi ro:
• Biến động tỷ giá: Nếu cơ chế nhập khẩu vàng được nới lỏng mà không có sự quản lý chặt chẽ, nhu cầu ngoại tệ để nhập khẩu vàng có thể tăng cao, gây áp lực lên tỷ giá hối đoái và cán cân thanh toán quốc tế.
• Rủi ro buôn lậu: Nếu chênh lệch giá vẫn tồn tại hoặc quản lý không hiệu quả, buôn lậu vàng vẫn có thể tiếp diễn, thậm chí phức tạp hơn.
• Rủi ro về chất lượng: Trong trường hợp có nhiều đơn vị sản xuất vàng miếng, rủi ro về vàng giả, vàng kém chất lượng có thể gia tăng nếu không có hệ thống kiểm định và giám sát đủ mạnh.
• Xáo trộn thị trường ngắn hạn: Quá trình chuyển đổi có thể gây ra những xáo trộn nhất định trong ngắn hạn về giá cả và tâm lý thị trường, đòi hỏi sự điều hành khéo léo từ SBV.

• Cơ hội:
• Minh bạch hóa và hội nhập: Chính sách mới có thể giúp thị trường vàng Việt Nam trở nên minh bạch, cạnh tranh và hội nhập sâu rộng hơn với thị trường vàng thế giới, tạo điều kiện thuận lợi cho các giao dịch và đầu tư.
• Ổn định giá: Giảm thiểu chênh lệch giá, giúp giá vàng trong nước phản ánh đúng hơn giá vàng thế giới, mang lại lợi ích cho người tiêu dùng và nhà đầu tư.
• Phát triển ngành vàng: Mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp vàng trong nước nâng cao năng lực cạnh tranh, đầu tư công nghệ, phát triển sản phẩm dịch vụ đa dạng hơn.
• Giảm thiểu vàng hóa: Đưa vàng trở lại đúng bản chất là hàng hóa và kênh đầu tư, thay vì là phương tiện thanh toán hoặc nơi tích trữ không hiệu quả, góp phần giảm thiểu tình trạng "vàng hóa" nền kinh tế.

Câu hỏi thường gặp

Hoi: Vàng miếng SJC có biến mất sau khi Nghị định 24 được sửa đổi không?
Dap: Rất khó để vàng miếng SJC biến mất hoàn toàn. Trong hầu hết các kịch bản, thương hiệu SJC vẫn sẽ tiếp tục tồn tại, có thể dưới sự quản lý chặt chẽ hơn của SBV hoặc cạnh tranh với các thương hiệu khác. Giá trị thương hiệu và niềm tin của người dân vào SJC là rất lớn, do đó, các nhà hoạch định chính sách có thể sẽ tính toán để giữ lại thương hiệu này nhưng điều chỉnh vai trò và cơ chế hoạt động của nó cho phù hợp với tình hình mới.

Hoi: Khi nào thì những sửa đổi này sẽ có hiệu lực?
Dap: Hiện tại, chưa có thời gian biểu chính thức cụ thể. Các đề xuất sửa đổi đang trong giai đoạn lấy ý kiến và hoàn thiện để trình Chính phủ xem xét trong năm 2024. Sau khi Chính phủ phê duyệt, sẽ cần thêm thời gian để ban hành các văn bản hướng dẫn chi tiết và triển khai trên thực tế. Do đó, dự kiến sẽ không có hiệu lực ngay lập tức mà cần một lộ trình thực hiện nhất định.

Hoi: Nhà đầu tư cá nhân nên làm gì trong giai đoạn này?
Dap: Trong giai đoạn chờ đợi sửa đổi chính sách, nhà đầu tư cá nhân cần duy trì sự thận trọng. Không nên chạy theo "sóng" giá vàng dựa trên tin đồn, tránh tâm lý "đám đông" để mua bán vàng với mức giá chênh lệch cao. Nên theo dõi sát sao thông tin chính thức từ Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan quản lý. Việc đa dạng hóa danh mục đầu tư, không chỉ tập trung vào vàng, cũng là một chiến lược hợp lý để giảm thiểu rủi ro.